DRTO(2026)5                                                                               

Strasbourg, 30 juni 2026

                                                                                               

22-to EUROPUTNE KONSILOSKO KHIDIPE VASH DIJALOGO E ROMANE THAJ PHIRUTNENGIRE[1] CIVILNO SOSIETASAR

Siguritetoskire Politike thaj Inkluzija: Rodljarindoj e Efekton upral e Romane vi Phirutnengire Komunitetura

Strasbourg, 6-7 oktobro 2026

Council of Europe, Palais de l’Europe

Soba G03, Agora kher

DRAFT/HARNI/SKURTO KONCEPTOSKI NOTA

E regularno dijalogoskere khidipenengo e Romane thaj Phirutnengere civilno societasar cilo/resarin si te:

1.       zurarkerel o regularno dijalogo mashkar Europako Konsilo thaj e Romane komunitetura pe sa e importantno politikane butja relevantno vash Romengi inkluzija

2.       stimulirinel e regularno dijalogo mashkar e thema membrura thaj e Romane organizacije pe nacionalno nivelo

3.       del kontribucija pe buteder organura katar e Europako Konsilo vash efektiviteto thaj lacharipe pe lengire operacionalno programura, monitoriribaskere mehanizmura thaj politikane inicijative, deindoj respekto pe lengo korkorutno karaktero thaj mandatura

4.        vazdel e Romane vi Phirutnengere civilno societakere organizacijengo kapaciteto, thaj te vazdel i ekspertiza vi o dzanlipe pe Eurputne Konsiloskire standardura thaj mehanizmura pe monitoringo, relevantno vash Romengi vi Phirutnengi inkluzija.

E palune bersha ande Europakire thema si dikhlino jekh trendo te adresirinen pes e kompleksno societakere butja involvirindoj e Romane thaj e Phirutnengire komuniteton trujal siguritipaskere-orinetirime politike. E legislacijakire thaj politikane fremura ande thema sar so si Slovenia, Hungaria thaj Grecia, mashkar e vavera, kerdine introdukcija pe bareder policijaki zor, kontrolipe thaj restriktivno socijalne beneficije, butivar bilachi konsultacija thaj but hibi. Dzikote kadala zora si teli fremo sar responso pe siguritetosko temato, shaj te rezultirinen sar senzitivno riskura katar indirektno diskriminacija, kolektivno doshakeribe, thaj horeder socijalno ekskluzija pe Roma thaj Phirutne. Gasave butja anena risko te zurarel pes o anticiganizmo, prendzardino katar e Europaki Komisija mamuj Rasizmo thaj Natolerencija (ECRI)[2] sar specifikani forma katar o rasizmo savo astarel/afektuil e Romen vi Phirutnen trujal Europa, thaj teljarel e shajipena te vazdel pes pacha mashkar e komunitetura thaj e publikane institucije.

Kadala butja butuvar keren pes pala urgentno procedure, limitirime inputesar katar e afektirime komunitetura thaj civilno societa, vazdindoj phuchimata vash kodo sar dzala pes, vaj na, pala e nacionalno konstitucije, Europaki Konvencija pala Manushikne Hakaja thaj e Europutne Konsiloskere standardura. Sikavena pes grizhi vash e principura katar o proporcionaliteto thaj na-diskriminacija, o avipe dzi pe efektivno hakajutne draba, thaj lachi participacija e Romane thaj Phirutnengere reprezentantondar ko dizajniribe, implementacija thaj evaluacija pe politike save afektirinena olengere komuniteton, sar so si vakerdino ende ECRI-ski Generalno Politikani Rekomandacija No. 13. Kate isi dokumentirimo modelo kotar e bilache legislacije save so sikaven pes trujal o regiono thaj vi ande politike save so lena vi e javera minoritetongire grupen.

E Romane vi Phirutnengere civilno societakere organizacije, manushikane hakajengire advokatura thaj e internacionalno grupe, sikaven grizha vash gasave politikengo impakto, vakerindoj vash trubujipe kotar balansirimi metodologija savi so ka respektuil e manushikane digniteto, legalno siguriteto, jekhipe thaj principura vash lacho demokratikano legaripe. O Europako Konsilo, leindoj kate vi e ECRI, e Komesare vash Manushikane Hakaja thaj e Europutne Kris pe Manushikane Hakaja, savaht phenen kaj gasave socijalno problemura rodena maripe mamuj i diskriminacija thaj o anticiganizmo, zuraleder participacija thaj te sigurinel pes responsibiliteta katar e publikane autoritetura, thaj ma te keren pes restriktivno vaj siguriteto-bazirime aktivipa.[3]

E 22-tone Dijalogoskere Khidipa trubuj te kerel konstruktivno thaj phutardino ulavipe e efekton katar e siguriteto-orientirime politike pe Romane thaj Phirutnengere komunitetura, thaj te arakhen pes droma save ka anen dzi pe bareder socijalno inkluzija, vazdipe pakhiv thaj respekto pe manushikane hakaja. Bazirindoj pes upral e Europutne Konsiloski Strategija vash Romengi thaj Phirutnengi Inkluzija (2026 - 2030)[4] thaj e relevantno Europutne Konsiloskere standardura, o khidipe ka dikhel sar e publikane politike shaj te adresirinen legitimno siguripaskere grizhi thaj te ikerel pes dzi pe fundamentalno hakaja, maripe mamuj anticiganizmo, promoviripe demokratikani participacija, thaj zuraleder publikani pakhiv thaj socijalno kohezija.

O khidipe ka:

• Rodel thaj diskutuil e efekton kotar e majpalune siguripe-orientirime politike (leindoj kate e legislacija, politikane strategijen thaj administrativno aktivipa) pe Romane thaj Phirutnengire komunitetura thaj olengi intersekcija e manushikane hakajencar, socijalno inkluzijasar thaj demokratikane zuralipasar;
• Identifikuin pes e pharipena thaj e riskura—sar so si kolektivno dosharipa, profiliribe, disproporcionalno restrikcije, indirektno diskriminacija thaj ekskluzija— sar vi lache praktike save promovirinen siguriteto savo garantuil e hakajen, digniteto, jekhipe thaj kanunesko legaripe;
• Rodel shajipena vash dijalogo thaj kooperacija mashkar e Romane thaj Phirutnengere civilno societe, e thema membrura thaj e Europutne Konsiloskere entitetija, te promovirinen bareder inkluzija, participacija thaj hakaj-bazirime aktivipa ande politika vi praktika, leindoj mehanizmon vash konsultacija, vazdipe pakhiv thaj responsibiliteto;
• Khedel informacije katar e Romane thaj Phirutnengere civilno societakere organizacije pe strategije vash angazhiribe e autoritetongi, vazdipe alijanse, thaj suporto pe efektivno legalno draba mamuj e diskriminatorno politike, sar vi zuraripe pe komunitetaki participacija ande politikengo dizajniribe, implementacija thaj monitoringo;
• Lokheder ulavipe e Ekspertongere Komitetosar pala Romane thaj Phirutnengere Butja (ADI-ROM), Ombudspersonencar, thaj relevantno akteroncar hemime pe siguritetoski politika thaj minoritetongo protektiribe;
• Keren pes praktikane propozalura vash o Europako Konsilo te dikhel dureder, monitoring thaj inicijative vash kapacitetongo vazdipe, pashe phangle e manushikane hakaja save respektuin e siguritetoskere Politiken.

·         25 civilno societakere participantura selektirime trujal phutardo akharimos: reprezentantura katar e Romane thaj Phirutnengere organizacije ekspertizasar pe sigurimaski politika, manushikane hakajengi advokacija thaj komunitetakere strategije; prioriteto dela pes kadalenge save si direktno hemime thaj afektirime komunitetura thaj politikano dijalogo;

·         Membrura katar e Ekspertongo Komiteto pala Romane thaj Phirutnengere Butja (ADI-ROM), vash e relevantno sesije;

·         Reprezentantura katar e javera Europutne Konsiloskere sektorura thaj grupe ande Europako Konsilo involvirime ande demokratikani participacija, manushikane hakaja thaj siguripaskiri politika;

·         Ombudspersone, reprezentantura katar manushikane hakajengere monitoriribaskire grupe thaj legalno ekspertura.

E participantura musaj te keren buchi pe Anglikani, Frensikani vaj Romani, save si bucharne chiba ando khidipe.

O khidipe ka ikerel pes ko 6 oktobro, katar 09:00-17:00 thaj pe 7 oktobro 2026 kotar 09:30 dzi pe 12:30 – ano Strasbourg, Francia.

E droma thaj e koshti, sar vi love vash e viza kaske trubuj, vash kodo 22-to Dijalogoski khidipe, ka oven irame palpale, sar so phenen e Europutne Konsiloskere regulacije.

Bucharne thaj palpalipaskere dokumentura:

·          Agenda vash o 22-to Dijalogoski khidipe

·          Konceptoski Nota pe 22-to Dijalogoski khidipe

·          Europutne Konsiloski Strategija vash e Romengi vi Phirutnengi inkluzija (2026-2030)

·          Rekomandacija CM/Rec(2024)4 katar e Ministerongo Komiteto dzi pe Thema membrura pe maripe mamuj kriminalo bikhamipastar thaj Eksplanatorno Memorandumo

·          Rekomandacija CM/Rec(2022)10 katar e Ministerongo Komiteto dzi pe Thema membrura pe multiniveloskire politike thaj legaripe vash interkulturalno integracija

·          Rezolucija 1760 (2010) katar e Parlamentarno Asambleja pe majpalune nacionalno siguripaskere diskursura ande Europa: kazo pala e Roma

·          Tematikano reporto pe rezolucije mashkar e Romane komunitetura thaj i policija (2025)

·          2-tono Paketo vash Policijakere Ofiserura: Europutne Konsiloskere standardura pe rasatar motivirime kriminalura thaj na-diskriminacija

·          Edukacijakere instrumentura save adresirinena rasatar motivirime kriminalura mamuj e Roma thaj Phirutne – Resursura vash policajtongere akademije thaj policajtongere shkoli Volume 1

·          Edukacijakere instrumentura save adresirinena rasatar motivirime kriminalura mamuj e Roma thaj Phirutne – Resursura vash policajtongere akademije thaj policajtongere shkoli Volume 2